Een boek vol familieverhalen

Een boek vol familieverhalen

Hoe lees jij de verhalen die in het Bijbelboek Genesis staan?

Iedereen - jong en oud - spits de oren als er een verhaal wordt verteld. Een goed verhaal heeft de kracht zo te boeien dat je nog maar één ding wilt weten, namelijk hoe het verder gaat. 
Het Bijbelboek Genesis is een boek vol dergelijke verhalen. Wat gaat Kaïn doen als hij zijn broer meeneemt het veld in? Gaat Noach echt een ark bouwen? Wat gebeurt er met Jozef als zijn broers hem in een put hebben gegooid?
De één zegt dat het waargebeurde verhalen zijn, de ander noemt het mythen. Volgens de één zijn het theologische verhalen die over God gaan, de ander meent dat het juist verhalen over mensen zijn, mensen in relatie tot een hogere macht. 
De Joodse opvatting spreekt mij aan: Genesis is filosofie. In dit Bijbelboek gaat het over de kernvragen van de filosofie: wat bestaat?, wat kunnen we weten?, zijn wij vrij? en hoe moeten we ons gedragen? En waar de grote filosofen hun beschouwingen op een wetenschappelijk verantwoorde manier formuleren, schrijft de Bijbel haar bevindingen doelbewust op in verhalen.

Verhalen zijn krachtig.
Verhalen kunnen - anders dan een filosofisch referaat - grote aantallen, heel verschillende mensen bereiken.
Verhalen zijn universeel, ze zijn voor alle mensen van alle tijden.
In verhalen kunnen we onszelf herkennen in de personages en de dilemma’s.
En wat verhalen helemaal krachtig maakt is dat een verhaal meerdere betekenislagen kan hebben die je pas ziet na herhaald lezen. Elke leeftijd voegt zijn eigen inzichten, commentaren en interpretaties toe aan een goed verhaal. 

Het is dan ook niet toevallig dat de verhalen in het Bijbelboek Genesis vooral over een familie gaan. Want de familie is de plaats waar het echte leven geleerd wordt. Er is spanning, er is wedijver, er zijn tegenslagen en onvervulde verwachtingen, maar er is ook liefde, verwantschap en trouw. En is het niet zo dat als wij geen vrede of gerechtigheid of mededogen binnen de familie kunnen bewerkstelligen, ons dat ook niet zal lukken binnen het volk of in de wereld?

En wie de diepere lagen in de verhalen gaat zien, ontdekt dat het in die Bijbelverhalen niet alleen over een vader met zijn zonen gaat, maar ook over God en zijn kinderen. En dat de spanningen binnen de familie symptomatisch zijn voor de latere, grotere gevechten van Israël met God. Zo is het ook niet toevallig dat na het verhaal over Jakobs worsteling bij de bron het volk de naam Israël (=strijder met God) krijgt, want: ‘je hebt met God en mensen gestreden en je hebt jezelf overwonnen’, ten gunste van de familie.

Het spanningselement in de Bijbelse verhalen is trouwens meer dan een literair middel. Het weerspiegelt een centraal thema in Genesis: Gods geschenk van vrijheid aan de mensheid. Wij kunnen kiezen hoe we handelen en reageren. Dat is goed nieuws, maar ook slecht nieuws. Hoe zal het aflopen?
(Daarover in de Dauwdruppel van Augustus meer!)

‘Door kauwen’
Ik welk verhaal in het Bijbelboek Genesis herken jij jezelf of de situatie waarin jij je bevindt?

P.S.: Wie geïnteresseerd is en meer wil lezen over de Joodse opvatting van het Bijbelboek Genesis: Genesis, boek van het begin – Jonathan Sacks

Lees ook de vorige dauwdruppels

terug